‘We slaan de brug tussen onderwijs en ICT vanuit de schoolpraktijk’

De maatschappij en daarmee ook het onderwijs digitaliseert: hoe zorg je dat je als schoolteam niet achterblijft? O21 geeft advies vanuit een onderwijsachtergrond én heeft veel kennis van ICT. Dit resulteert in producten en diensten rondom digitalisering en alles wat met toekomstgericht onderwijs en de rol die ICT daarbij speelt te maken heeft. Eén van de opleidingen die O21 daarvoor biedt is toekomstgericht onderwijs voor schoolleiders (tevens een herregistratie module voor het schoolleidersregister).

O21 is een onderwijsadviesbureau met een duidelijke focus op het thema onderwijs en ICT. Directeur van O21, Henk van de Hoef: ‘Je ziet in de onderwijsmarkt dat er bedrijven zijn die techniek gedreven zijn en dus uitgaan van de hardware en software. Aan de andere kant heb je partijen die veel over onderwijs weten, maar die niet of onvoldoende thuis zijn in ICT. Het unieke van ons bureau is dat wij aan de kant van de klant staan. We zitten bij veel opdrachten letterlijk naast hen aan tafel, bijvoorbeeld voor de inkoop van professionalisering, leermiddelen of netwerkbeheer. We verkopen geen ICT-producten, maar hebben er wel heel veel kennis over en kunnen zo een onafhankelijk advies geven. Bij de integratie van ICT nemen we de onderwijskundige visie én de te behalen opbrengsten als vertrekpunt. Wij weten waar we het over hebben, omdat onze organisatie uit onderwijsprofessionals bestaat die de dagelijkse praktijk van binnenuit kennen.’

‘Schoolleiders zijn zoekende’

Zo is Van de Hoef zelf zes jaar werkzaam geweest in het primair onderwijs en ook ruim zes jaar bij een ICT-bedrijf; zijn O21-collega’s waren voorheen bijvoorbeeld  intern begeleider, (bovenschools) ICT’er of schoolleider. ‘We krijgen altijd terug van klanten: ‘Het voelt al snel alsof jullie een van ons zijn.’ Dat is een mooi compliment, maar we blijven hier ook scherp op. Want juist die frisse blik van buitenaf is belangrijk. Mijn passie is om beter onderwijs te (helpen) realiseren, waarbij ICT een belangrijk middel is. We merken dat schoolleiders vaak zoekende zijn: ze voelen de druk om het onderwijs te vernieuwen, maar weten niet of onvoldoende waar ze moeten beginnen en hoe zich dat verhoudt tot hun eigen schoolidentiteit.’

Grip krijgen

Om deze reden biedt O21 de opleiding toekomstgericht onderwijs voor schoolleiders ook aan; een specifieke opleiding voor deze belangrijke groep professionals. ‘Bij onze opleiding onderwijskundig ICT’er sluiten de schoolleiders, als leidende kracht van de school, het laatste dagdeel aan. We kregen de opmerking van schooldirecteuren dat de inhoud van de opleiding ook waardevol voor hen zou zijn. Zo is deze speciale vijfdaagse opleiding ontstaan. Tijdens de opleiding toekomstgericht onderwijs voor schoolleiders leren de directeuren veel met en van elkaar. Ze spreken samen over de onderwijsinhoud. We merken dat alle input schoolleiders grip geeft waarmee ze de volgende stappen kunnen zetten. En dat is hard nodig, want het onderwijs is en blijft volop in ontwikkeling. Er wordt gekeken naar hoe we kinderen zo goed mogelijk kunnen voorbereiden op de toekomst. Nieuw te formuleren kerndoelen vormen daar een onderdeel van. Wij sluiten met de opleiding aan bij het DNA van iedere school: of dat nu een ‘traditionele’ of juist een heel innovatieve school is. Doel is dat we onderzoeken hoe de school met zijn eigen DNA en populatie, duidelijk krijgt waar ze naartoe wil groeien. Na vijf dagen opleiden ligt er een koersplan, waarmee de schoolleider samen met zijn team verder gaat. De stof is prikkelend, er wordt de nodige informatie met de schoolleiders gedeeld. We maken de vertaling naar de eigen schoolpraktijk, waardoor de schoolleider de behandelde zaken meteen kan verbinden.

Waarom ICT inzetten?

Na de opleiding kan O21 indien gewenst ook de verdere begeleiding en implementatie op de werkvloer verzorgen. Daniëlle van den Brink is onderwijsadviseur bij O21 en werkte voorheen als schoolleider en leerkracht. ‘Als onafhankelijke partner denk ik graag mee met scholen over hun visie en ambitie en de verbinding tussen onderwijs en ICT. Ieder bestuur en iedere school is weer anders. Diverse bestuurders en directeuren voelen dat ze achterblijven, dat ze willen vernieuwen en verbeteren. Wij kijken eerst naar het waarom: waarom zou je ICT inzetten? Vervolgens ga ik bottom-up met het team aan het werk: er wordt een stip op de horizon gezet en draagvlak gecreëerd. Ieder team kiest daarin zijn eigen weg. Wij verzorgen ook veel visie- en begeleidingstrajecten, waarbij we de leidende kracht van de schoolleider kunnen ondersteunen met onze kennis en expertise.’

Aansluiting bij schoolpraktijk

In hun werk merken de twee professionals van O21 dat veel leerkrachten aanhikken tegen de verdergaande digitalisering. ‘Dat is niet per se leeftijdsgebonden’, stelt Van de Hoef. ‘We zien leerkrachten die zestiger zijn en heel digitaal vaardig zijn. Tegelijk zien we ook mensen die net van de pabo komen en nog stappen moeten zetten. Een deel van de mensen die wij helpen, beseft dat ze de boot hebben gemist. Ze willen aanhaken, staan open om iets te leren. Met de sessies die wij verzorgen, merken die mensen ineens dat ze worden meegenomen in het proces, omdat het niet over ICT an sich gaat, maar over het onderwijs, wat hun passie is.’ Ook Van den Brink merkt dat de mensen tijdens de opleiding en de coaching daarna enthousiast worden dankzij de manier van werken van O21. ‘In een interactieve sessie met leerkrachten ontstaat een vorm van vertrouwen; mensen merken dat ze kunnen zeggen dat ze het lastig vinden om met ICT te werken. De waarde van de leerkracht zit ’m bijvoorbeeld in het mediawijs maken van kinderen; sommige leerkrachten zijn misschien niet zo technisch, maar ze zijn vakdidactisch wel heel sterk. Als ze zien dat ze op die manier een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan het doorontwikkelen van het onderwijs, ontstaat vaak vanzelf hun noodzaak om de volgende stap te gaan zetten.’

Digitale geletterdheid

O21 verbindt ICT met thema’s als passend, gepersonaliseerd en toekomstgericht onderwijs. Een begrip dat vaak wordt genoemd in dat verband zijn de ‘21st century skills’. ‘Dat is een containerbegrip; scholen hebben er vaak geen of onvoldoende feeling mee. Binnen dit containerbegrip bevindt zich ook digitale geletterdheid. Een begrip waar we de afgelopen twee jaar veel voor ontwikkeld hebben’, aldus de O21-directeur. ‘Wij maken die begrippen concreet, laten ze aansluiten bij het curriculum van scholen. Het gaat om zaken als het informatievaardig maken van leerlingen, maar ook om mediawijsheid en het kunnen opdelen van complexe problemen en programmeren. In oktober 2019 werd het advies vanuit curriculum.nu aan de minister gepresenteerd. Digitale geletterdheid wordt in de toekomst een vast onderdeel van het curriculum. Wij bereiden scholen daar nu al op voor en werken toe naar een gedragen oplossing op maat. Met oog voor het proces, doel en bovenal: voor mensen. Zodat er écht een duurzame oplossing en draagvlak ontstaat.’

Interesse?

In maart 2020 start de opleiding toekomstgericht onderwijs voor schoolleiders. Inschrijven kan hier. Meer weten? Op deze pagina vind je informatie over de inhoud, de flyer en links naar referenties.

Uit de praktijk

Elske van Leeuwen, directeur van de Goede Herderschool in Bodegraven: ‘Ik schreef me vrij laat in voor de opleiding; enerzijds wil je je registratie goed in orde hebben, maar niet veel opleidingstrajecten spraken mij aan. Met mijn school ben ik onderweg om gepersonaliseerd leren vorm te geven. Hierin ben ik sterk gericht op toekomstgericht onderwijs. Voor mij ging het niet om het aanpassen van leiderschap, maar zocht ik verdieping in datgeen wat je ziet en hoe je dat kunt inbedden in beleid. De opleiding van O21 voor schoolleiders sprak me daarom aan.’

‘Ik vind het onwijs leuk om jonge en enthousiaste docenten over hun prachtige vak te horen vertellen. Ze weten heel goed waar ze het over hebben en ze kunnen mensen inspireren. Op basis van de inspiratie die ik krijg, kan ik zelf keuzes maken. Wat ik goed vind, is dat de adviseurs van O21 heel erg vanuit de onderwijskundige kant meedenken. De vraag ‘Waar wil je met je onderwijs naartoe?’ staat centraal. Dan heb je soms digitale middelen nodig. En dan is de afweging: welke middelen zet je waarvoor in? Het is fijn om daarover kritisch met elkaar te kunnen spreken. Ik vind dat je ICT-aanpassingen alleen moet doen als je het vanuit de onderwijskundige visie kunt verantwoorden. Dat past heel goed bij de insteek van O21.
Het is een uitdagende opleiding, want ik moet zowel de theorie bestuderen als onze organisatie in kaart brengen; maar niets is mooier dan dat te doen met kritische feedback van mensen uit het veld. Het is mooi dat je werkt aan een plan voor je eigen organisatie.’

Dit artikel is eerder gepubliceerd in PO Management (nummer 10, april 2018).