Informatievaardigheden

Informatievaardigheden in tijden van nepnieuws en filter bubbels.

O21 publiceert in haar nieuwsbrieven elke keer een artikel over één van de 21e eeuwse vaardigheden. Deze keer staan we uitvoerig stil bij de competentie informatievaardigheden.
Nu we in een tijd leven waarin het steeds moeilijker te onderscheiden valt of informatie al dan niet klopt en iedereen in zijn eigen, door complexe algoritmes samengestelde digitale werkelijkheid leeft, is deze vaardigheid belangrijker en actueler dan ooit.

Deel dit bericht

Inleiding

Jongeren groeien op in een samenleving die bol staat van de informatie. Dagelijks zien zij in hun omgeving en via social media een keur aan al dan niet vaststaande feiten aan zich voorbijtrekken, waaruit ze een selectie moeten zien te maken. Wat is waar, wat is belangrijk, wie zegt dat en waar vind ik wat ik wil weten?

Zoeken en kunnen vinden wat je zoekt zijn in de huidige samenleving onmisbare vaardigheden. De veelheid aan informatie die bij leerlingen binnenkomt is zo overweldigend dat het moeilijk is om hoofd- en bijzaken te onderscheiden. Zo blijkt uit onderzoek van Mijn Kind Online dat het verschil tussen informatie en reclameboodschappen vaak niet duidelijk is voor kinderen. Jongeren nemen vaak klakkeloos informatie over die op een website staat. Het staat op het internet, dus het is waar. Dat anderen er mogelijk belang bij hebben om feiten te verdraaien of te verzwijgen, komt niet of onvoldoende bij ze op.

Bron: Maaike Toonen adviseur mediawijsheid/SIOB

Digitale informatievaardigheden worden onder meer gevraagd bij het invullen van de belastingformulieren (DigiD), het aanvragen van een zorgverzekering, web-aankopen, reserveren van een hotel, communicatie met een energiebedrijf en het downloaden van muziek, of het tot je nemen van informatie via virtual reality. Omdat de technische omgevingen waarin wij ons begeven steeds vernieuwen vraagt dat steeds weer om bijleren, of anders gezegd: een leven lang leren; een attitude waarmee iedereen zich blijvend ontwikkelt.

Bron: Beter leren door informatievaardigheden/de Bibliotheek op school.

Definitie van informatievaardigheden

Door het digitaliseren van bronnen en de steeds betere infrastructuur van het internet kan iedereen wereldwijd snel informatie publiceren. Daarnaast kan deze informatie snel gekopieerd, gemanipuleerd en verspreid worden. De hoeveelheid digitale informatie neemt exponentieel toe; daarmee wordt het ook steeds moeilijker te bepalen welke informatie betrouwbaar is en welke niet.
Met de komst van internet is het belang van informatievaardigheden alleen maar toegenomen. Het is moeilijker geworden betekenisvolle en betrouwbare informatie te selecteren uit de overweldigende informatie die op leerlingen afkomt. Daarom is het belangrijk dat leerlingen bij het zoeken op internet zich de juiste vragen stellen.

Je bent informatievaardig als je hebt geleerd hoe je kunt leren, als je weet hoe kennis is georganiseerd, hoe informatie gevonden en georganiseerd kan worden, zodat ook anderen ervan kunnen leren.Van der Kaap en Schmidt, 2007
Je bent informatievaardig als je hebt geleerd hoe je moet leren. Je weet hoe je moet leren omdat je weet hoe kennis is georganiseerd, hoe je informatie moet vinden en hoe je informatie zo kunt organiseren dat anderen ervan kunnen leren. Je bent voorbereid op een leven lang leren, omdat je ten allen tijde de informatie kunt vinden die je nodig hebt voor je studie, werk of het nemen van beslissingen. American Library Association (ALA)

De Big Six

Bij informatievaardigheden gaat het om het doelgericht en systematisch omgaan met informatie. De systematiek is vastgelegd in zes stappen, de zogenaamde Big Six.

  1. Het informatieprobleem definiëren
  2. De zoekstrategie kiezen
  3. Informatiebronnen opsporen
  4. De informatie verwerken
  5. Informatie van meerdere bronnen samenbrengen
  6. Evalueren en beoordelen

De Big Six is een onderverdeling uit de Verenigde Staten die door Albert Boekhorst (UNESCO) in 2005 in Nederland is geïntroduceerd.

Informatievaardigheden in het onderwijs

Als informatievaardigheden zo belangrijk zijn, dan zou je ook verwachten dat het aanleren van deze competenties een prominente rol binnen het onderwijs spelen. In de praktijk blijkt dit nog tegen te vallen. Tijdens de week van de Mediawijsheid of een mediawijsheidproject is er zeker aandacht voor. Een structurele inbedding in het curriculum ontbreekt nog te vaak. Steeds meer teams starten de zoektocht om deze en andere 21e eeuwse vaardigheden in te vlechten in het bestaande curriculum.

Hoogleraar Saskia Brand-Gruwel (Open Universiteit) zegt in een interview met Kennisnet het volgende: “Op scholen wordt nog niet systematisch aandacht aan informatievaardigheden besteed, terwijl uit onderzoek blijkt dat leerlingen er hogere cijfers door halen. Voor schoolbesturen heb ik dan ook de boodschap: laat het niet liggen bij het enthousiasme van docenten, maar faciliteer het. Ook uitgeverijen kunnen hier een rol in spelen door het binnen de methodes van vakken op te nemen – dat zie je al steeds meer gebeuren.
Docenten denken vaak dat leerlingen beter zijn in informatie opzoeken – maar ze zijn vooral sneller en niet per se beter. Ze hebben dus wel degelijk begeleiding nodig. Bijvoorbeeld door hele duidelijke opdrachten te geven. Gaat het over onderwerpen als klimaatverandering, vertel er dan bij dat er conflicterende informatie te vinden is en wat de leerlingen daarmee moeten doen. Doorloop samen met ze de stappen van een zoektocht en bespreek de do’s en don’ts. Neem geen genoegen met ‘google.nl’ als bronvermelding. Dan geef je het signaal dat het niet belangrijk is.”

Praktische tips en lesideeën

Bij het schrijven van dit artikel heb ik ook de Big Six doorlopen. Tijdens de fasen 3 t/m 6 kwam ik ook een aantal praktische initiatieven en lesideeën tegen, waarvan ik graag een selectie met u deel.

EduApp (eduapp.nl) is een initiatief van Marieke van Osch, waarbij ze alle beschikbare educatieve apps beschrijft en verbindt met concrete lesideeën. Zij heeft daarbij ook een serie gepubliceerd waarin 21e eeuwse vaardigheden aandacht krijgen.
Tijdens de les maken kinderen kennis met de website van de Tree Octopus.
Deze website ziet er in eerste instantie betrouwbaar uit. Met behulp van de Webdetective komen leerlingen er achter dat een weekdier nooit in een naaldboom zou kunnen leven.
  • Stichting Code Name Future: basislessen informatievaardigheden. In eerste instantie voor het VO ontwikkeld, maar ook in de bovenbouw van het PO goed in te zetten.
    Hierbij worden ook de Big Six stappen praktisch uitgelegd en voorzien van de nodige handvatten. https://www.codenamefuture.nl/informatiev/
  • Geheim Agent Aap: Op deze pagina vind je de avonturen van Geheim Agent A.A.P. De hele wereld vertrouwt op hem. Er is niemand zo slim en handig met media als deze aap. Hoewel… niemand? Soms heeft A.A.P. wat hulp nodig. Kun jij hem helpen de gemene plannen van superschurken te dwarsbomen en zo de wereld te redden?
    http://geheimagentaap.nl

Geraadpleegde bronnen

Deel dit bericht