Hoge leeropbrengsten in een ‘digitale school’

Laat een reactie achter

Een bijdrage van Wijnand Gijzen

Digitaal leren is ín. In de media en in de politiek wordt hier druk over gediscussieerd. De ultieme uitingsvorm van digitaal leren op dit moment is de Steve Jobsschool. De IPad is hier verheven tot kernmiddel in het leerproces van alle leerlingen. Mede door de digitalisering wordt het onderwijsaanbod qua tijd, ruimte en inhoud geflexibiliseerd en afgestemd op de talenten van de individuele leerling.

Leraar als coach

Op de websites van een aantal Steve Jobsscholen en op de site van Onderwijs voor een Nieuwe Tijd worden nauwelijks uitspraken gedaan over de wijze waarop de leraar het onderwijs inhoudelijk vormgeeft; dus: hoe hij de leerlingen pedagogisch en didactisch benadert. Uit blogs en nieuwsflitsen blijkt dat het leraarhandelen zich afspeelt binnen de context van probleemgestuurd of zelfontdekkend onderwijs. Er wordt vooral gefocust op de leraar in de rol van coach. Hiermee lijkt hij als actieve ‘aanstuurder’ van het leerproces op de achtergrond te komen. In dit blogbericht wordt deze rolverschuiving gekoppeld aan de kernactiviteit van elke basisschool: het realiseren van hoge leeropbrengsten. Wat zegt de wetenschap hierover?

Leerstrategieën

Een belangrijke conclusie uit het meta-meta-onderzoek van John Hattie (Visible Learning) is dat hoge leeropbrengsten vooral worden bereikt als de leraar een actieve rol neemt in de leerprocessen van leerlingen. Dit staat tegenover probleemgestuurd of zelfontdekkend onderwijs (waarvan we weten dat het nauwelijks bijdraagt aan hoge leeropbrengsten – Hattie). In die actieve rol haakt de leraar aan bij de leerstrategieën die de leerling gebruikt en stemt zijn feedback en instructie hierop af. De leraar moet dus begrijpen hoe een leerling kennis construeert. Hij moet antwoord geven op de kernvraag van goed onderwijzen: ‘wat heeft deze leerling nodig om de gewenste kennis op te bouwen, uit te breiden, vast te houden en toe te passen?‘.

In een geflexibiliseerde digitale leeromgeving is het de vraag hoe een leraar hierop zicht krijgt. Vanuit zijn ‘cockpit’ ziet de leraar waar leerlingen zich in de leerstof bevinden, hoeveel tijd ze gebruiken en het aantal goede/foute antwoorden. Dit zijn kwantitatieve gegevens die hooguit een signaal geven dat een leerling niet effectief leert. Doordat elke leerling zijn eigen onderwijsprogramma volgt, kán het niet anders dan dat een leraar niet altijd meer zelf instructie geeft. Dit organiseert hij bijvoorbeeld door middel van gestandaardiseerde instructiefilmpjes. Of via een proces van zelfontdekkend leren. De leraar mist hierdoor momenten om leerstrategieën vóóraf over te brengen en ze bij te stellen als ze niet effectief zijn.

Interactieve directe instructie

Een leraar die alleen achteraf kwantitatieve feedback krijgt over leerprocessen bij zijn leerlingen, zal in zijn rol als coach waarschijnlijk corrigerend te werk gaan. Hij zal ingaan op fouten die een leerling maakt bij het verwerken van de leerstof. Als de leraar zijn rol als coach goed invult, zal hij zich met name richten op het achterhalen van de wijze waarop de leerling leert en hierop een aanvullende instructie geven. Hij zal dan niet primair gericht zijn op het resultaat, maar op het leerproces. Het blijft echter handelen achteraf.

Een ‘traditionele’ klassikale aanpak is sterk preventief van aard. Hierbij draait het allemaal om het model van interactieve directe instructie, dat de ruggengraat vormt van goed onderwijs (en waarvan is aangetoond dat het bijdraagt aan hoge leeropbrengsten – Hattie). Zo is bijvoorbeeld de fase van de begeleide inoefening in dit model opgenomen om systematische leerfouten waar te nemen en om instructies hierop af te stemmen. De fase ‘voorkennis ophalen’ is bedoeld om nieuwe leerstof expliciet aan bestaande interne kennisnetwerken te koppelen. Ook is het leren interactief. In de groep leren leerlingen van elkaar, bijvoorbeeld door leerstrategieën uit te wisselen. Een leerling die individueel leert, mist het inzicht in de manieren waarop anderen problemen aanpakken. Leren is en blijft een groepsproces, waarbij ook sociale vaardigheden worden versterkt.

De ‘digitale’ uitdaging

Dit blogbericht is een oproep om onderzoek te doen naar de verbinding tussen wat we weten over effectief onderwijs om hoge leeropbrengsten te realiseren enerzijds en hoe leerlingen en leraren omgaan met een digitale leeromgeving anderzijds. We staan wat dit aangaat nog in de kinderschoenen. Scholen op het ‘digitale pad’ verschillen aanmerkelijk van elkaar. De Steve Jobs scholen zijn zeker niet de enigen. Laten we vooral leren door praktijkervaringen uit te wisselen en te toetsen aan de wetenschap. En andersom. Het uitgangspunt hierbij is: het onderwijs wordt gedigitaliseerd, maar leerprocessen zelf veranderen niet. Tenzij het tegendeel wordt bewezen.

Laat een reactie achter